Zespół cieśni nadgarstka — objawy, leczenie, operacja i leki

Czym dokładnie jest zespół cieśni nadgarstka?

Zespół cieśni nadgarstka (ZCN, ang. carpal tunnel syndrome) to najczęstsza obwodowa neuropatia uciskowa w obrębie kończyny górnej. Powstaje w wyniku przewlekłego ucisku nerwu pośrodkowego w wąskim kostno-więzadłowym tunelu po stronie dłoniowej nadgarstka. Choroba dotyka około 6% populacji, dwukrotnie częściej kobiet niż mężczyzn, najczęściej w wieku 40–60 lat.

Budowa anatomiczna — gdzie powstaje ucisk?

Nerw pośrodkowy biegnie od splotu ramiennego, przez ramię i przedramię, a następnie przechodzi przez kanał nadgarstka. Kanał ten jest ograniczony:

• od strony grzbietowej — przez kości nadgarstka (układają się w łukowate „dno”);
• od strony dłoniowej — przez silną włóknistą strukturę zwaną troczkiem zginaczy, w skład którego wchodzi więzadło poprzeczne nadgarstka.

Razem z nerwem pośrodkowym przez ten ciasny tunel przechodzą ścięgna mięśni zginaczy palców. Wzrost objętości lub ciśnienia w tej przestrzeni — czy to wskutek obrzęku, zapalenia pochewek, czy zmian zwyrodnieniowych — natychmiast przekłada się na ucisk i niedokrwienie nerwu.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Do najczęstszych przyczyn zwiększonego ciśnienia w kanale nadgarstka należą:

• praca z powtarzalnymi ruchami nadgarstka — klawiatura, mysz komputerowa, montaż przy taśmie, fryzjerstwo, masaż, gra na instrumentach;
• urazy okolicy nadgarstka — złamania końca dalszego kości promieniowej, zwichnięcia śródnadgarstkowe;
• zmiany zapalne wewnątrz kanału — zapalenie pochewek ścięgnistych mięśni zginaczy;
• schorzenia ogólnoustrojowe — cukrzyca, niedoczynność tarczycy, RZS, kolagenozy;
• ciąża — obrzęki z retencji płynów;
• otyłość (BMI > 30) oraz palenie tytoniu.

Objawy — co powinno Cię zaniepokoić?

Pierwszym i najbardziej charakterystycznym objawem jest drętwienie i mrowienie palców I–III (kciuka, wskazującego, środkowego) oraz promieniowej strony palca serdecznego. Często dolegliwości nasilają się w nocy, budząc ze snu — pacjenci „potrząsają” ręką, żeby zelżały.

Stadia choroby

1. Stadium łagodne: okresowe drętwienie, głównie w nocy lub po długim zgięciu nadgarstka.
2. Stadium średnie: drętwienie pojawia się w ciągu dnia, ból promieniuje do przedramienia, problemy z czynnościami precyzyjnymi (guziki, klucz, długopis).
3. Stadium zaawansowane: trwałe zaburzenia czucia, wyraźne osłabienie chwytu, zanik mięśni kłębu kciuka (dłoń wygląda na „spłaszczoną”).

Cieśń nadgarstka w ciąży

Specyficzną grupą są kobiety w II i III trymestrze ciąży. Zwiększona ilość płynu w tkankach prowadzi do obrzęku w kanale nadgarstka i ucisku nerwu. W większości przypadków dolegliwości ustępują samoistnie po porodzie, dlatego w trakcie ciąży preferuje się postępowanie zachowawcze: nocne ortezy, ćwiczenia, modyfikację aktywności.

Diagnostyka

Rozpoznanie opiera się na trzech filarach:

1. Wywiad lekarski — charakter dolegliwości, ich rytm dobowy, czynniki nasilające, wykonywany zawód.
2. Badanie kliniczne — ocena siły mięśniowej, czucia, testów prowokacyjnych:
   • Test Phalena — maksymalne zgięcie dłoniowe nadgarstków przez 60 s wywołuje parestezje;
   • Test Tinela — opukiwanie troczka zginaczy wywołuje uczucie „prądu” w palcach;
   • Test uciskowy — przedłużony nacisk palcem na troczek prowokuje objawy.
3. Badania dodatkowe — ENeG (badanie przewodnictwa nerwowego, „złoty standard”), USG nadgarstka (obrzęk nerwu, patologie ścięgien), w wybranych przypadkach MRI.

Szczegóły diagnostyki znajdziesz w zakładce poświęconej badaniom.

Leczenie zespołu cieśni nadgarstka

Strategia zależy od stadium choroby. W praktyce stosuje się trzy główne ścieżki:

1. Leczenie zachowawcze

• nocna orteza unieruchamiająca nadgarstek w pozycji neutralnej,
• modyfikacja stanowiska pracy i nawyków,
• ćwiczenia ślizgowe nerwu (nerve gliding),
• niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ),
• iniekcje sterydowe w okolicę nerwu pośrodkowego — działają objawowo przez kilka tygodni.

Pełen zestaw ćwiczeń znajdziesz w sekcji profilaktyki.

2. Hydrodekompresja pod kontrolą USG

Nowoczesna metoda sonochirurgiczna — pod kontrolą USG, cienką igłą podaje się roztwór leków znieczulających, „odklejając” nerw od uciskających go struktur. Zabieg trwa ok. 20 minut, nie pozostawia blizny, a pacjent od razu wraca do codziennych aktywności. Dedykowana stadiom łagodnym i średnim. Poznaj szczegóły zabiegu →

3. Operacja klasyczna

Otwarte przecięcie więzadła poprzecznego nadgarstka w znieczuleniu miejscowym. Zabieg trwa 10–15 minut, kończy się założeniem 2–5 szwów skórnych. Pacjent wychodzi do domu tego samego dnia (hospitalizacja jednodniowa). Przebieg operacji krok po kroku →

Leki stosowane po operacji

• NLPZ — przeciwbólowo i przeciwzapalnie, jedna tabletka dziennie;
• lek przeciwobrzękowy;
• witaminy z grupy B — wspomagają regenerację nerwu.

Zalecenia po zabiegu operacyjnym

1. oszczędzanie operowanej ręki do czasu wygojenia rany,
2. elewacja kończyny (dłoń wyżej niż łokieć) — działanie przeciwobrzękowe,
3. zimne okłady co 2 h przez 15 minut, 4 razy dziennie, do 3 dni po zabiegu,
4. zmiana opatrunku co 1–2 dni (octanisept + jałowe gaziki),
5. kontrola i zdjęcie szwów po 10–14 dniach w poradni ortopedycznej.

Powrót do pracy

Czas zwolnienia lekarskiego zależy od charakteru pracy:

• Praca biurowa: 10–14 dni (do zdjęcia szwów);
• Praca fizyczna: około 4 tygodni;
• Pełna siła chwytu: wraca po 6–8 tygodniach.

Cieśń nadgarstka a zespół kanału Guyona

ZCN należy różnicować z zespołem kanału Guyona, w którym ucisk dotyczy nerwu łokciowego — drętwienie obejmuje wówczas głównie palce IV i V. Leczenie operacyjne kanału Guyona polega na otwarciu i rewizji kanału oraz wycięciu zmian patologicznych (gangliony, tłuszczaki, tętniaki).

Kiedy zgłosić się do specjalisty?

Nie czekaj, aż drętwienie stanie się codziennością. Konsultacja jest wskazana, gdy:

• objawy występują częściej niż 2–3 razy w tygodniu,
• dolegliwości budzą Cię w nocy,
• obserwujesz spadek siły chwytu lub „upuszczanie” przedmiotów,
• maści, ortezy i NLPZ nie przynoszą poprawy po 4–6 tygodniach.